De overeenkomst tussen de VS en Iran over de opening van de Strait of Hormuz, die naar verwachting op 19 juni 2026 zal worden ondertekend, zal niet alleen de oliemarkt hervormen, maar ook de mondiale energiegeo-politiek voor de komende jaren. Donald Trump heeft op 15 juni de bereidheid tot een memorandum van 14 punten aangekondigd, en de markt reageerde onmiddellijk: de Brent-olieprijs daalde tijdelijk tot 80 dollar per vat, wat leidde tot een recorddaling van de aandelen van Russische bedrijven (tot de laagste niveaus van 2022-2023). Dit is niet zomaar een andere prijsfluctuatie, maar een keerpunt waarna de dynamiek van de wereldhandel in energiebronnen anders zal functioneren.
Toch is het te vroeg om positief te zijn. Het is niet de eerste keer dat de partijen in dit conflict tot overeenstemming proberen te komen, dus zoals het gezegde gaat: we zullen zien. In de Straat van Hormuz liggen nog steeds 500 schepen 'vast', en het is onduidelijk wie, waar en wanneer zal varen. Evenmin is duidelijk hoe het zal gaan met de vrachtkosten, die simpelweg kunnen instorten.
Wat de overeenkomst betreft, schijnen de parameters redelijk duidelijk te zijn. Iran zal de zeestraat binnen 30 dagen ontmijnen en garandeert onbelemmerde doorgang voor schepen zonder rechten en vertragingen. De VS zullen geleidelijk de maritieme blokkade opheffen. Een bestand wordt verlengd met 60 dagen aan alle fronten, inclusief Libanon. Tegelijkertijd zullen er twee maanden durende onderhandelingen beginnen over het Iraanse nucleaire programma, waarbij de eerste vraag de uitbanning van hoogverrijkt uranium betreft. De VS verplichten zich om de versoepeling van sancties en de vrijgave van bevroren Iraanse activa te bespreken, die volgens Axios ongeveer 24 miljard dollar bedragen.
Het bevriezen van activa was het belangrijkste struikelblok in alle voorgaande onderhandelingen. Onder andere punten in het memorandum wordt het respect voor soevereiniteit benadrukt, evenals betalingen (tot 300 miljard dollar) aan Iran voor herstel na het conflict, de Afghaanse afziening van nucleaire ambities en de daaropvolgende ondertekening van een definitieve vredesovereenkomst.
De marktreactie op de nieuwste "deal van Trump" was qua vorm voorspelbaar, maar niet qua omvang.
Als in maart 2026 de prijzen snel boven de 100 dollar per vat stegen door het nieuws, werkt hetzelfde mechanisme nu in omgekeerde richting. De koersen vallen niet alleen; ze beginnen terug te vallen naar niveaus die volledige herstel van de scheepvaart impliceren. Volgens de Amerikaanse ministerie van Energie moeten de Brent-prijzen tegen 9 juni tot 79 dollar per vat dalen in 2027. Bij de huidige marktomstandigheden kan dit niveau eerder worden bereikt dan het basiscenario voorspelt.
Echter, het basisscenario en het werkelijke scenario zijn twee verschillende dingen. Het Internationale Energieagentschap waarschuwde in een rapport in mei: zelfs met de ondertekening van een bestand zal het aanbodstekort voelbaar blijven tot oktober 2026. De keten van herstel in de scheepvaart omvat verschillende fasen. Eerst duurt het ontmijnen de aangekondigde 30 dagen. Daarna moeten verzekeraars dekking herstellen voor tankers die door de Perzische Golf varen. Vervolgens zullen producenten geleidelijk de productievolumes uit hun conservatie halen. Dit gebeurt niet gelijktijdig. De hele keten neemt enkele maanden in beslag. Dit betekent dat prijzen onder de 90 dollar niet slechts een kwestie van weken zijn, maar eerder van het tweede semester en 2027.
De opening van de zeestraat geeft duidelijke winnaars en verliezers, en de verdeling komt niet overeen met de traditionele opvattingen over geopolitiek. Wereldwijde olieconsumenten, met name China en India, zullen herstellen van leveringen uit de Perzische Golf en een aanzienlijke daling van de energieprijzen ervaren. Iran zelf krijgt de mogelijkheid om zijn export te herstellen, wat een essentiële voorwaarde is voor het overleven van zijn economie. Het bevriezen van activa en de geleidelijke versoepeling van sancties zullen Teheran middelen bieden om de beschadigde olie- en gasinfrastructuur te herstellen.
Paradoxaal genoeg zullen ook de Verenigde Arabische Emiraten profiteren, die OPEC+ op 1 mei hebben verlaten om vrijheid te verwerven in het verhogen van de productie zonder toestemming van de kartelleden. ADNOC, het nationale oliebedrijf van de VAE, is van plan de capaciteit tegen 2027 op te voeren tot 5 miljoen vaten per dag. Dit is een verhoging van 1,5–1,6 miljoen vaten per dag. Als de Hormuz open is en de scheepvaartverzekering hersteld is, hebben de Emiraten eindelijk een echte kans om deze volumes naar de wereldmarkt te exporteren in plaats van ze in de status van intenties te houden.
De verliezende partij zullen de producenten van olie buiten de Perzische Golf zijn. De opening van de zeestraat betekent de terugkeer van uitgestelde aanbod op de markt. Van februari tot mei 2026 hebben Saoedi-Arabië, Irak, Koeweit en de VAE hun productie met meer dan 11 miljoen vaten per dag verminderd. Deze volumes zullen terugkeren op de markt. Tegelijkertijd is er de mogelijkheid van versoepeling of volledige opheffing van het olie-embargo tegen Iran in het kader van de deal met de VS. Dit creëert een race om aanbod in het Midden-Oosten, waarbij elke producent zal proberen zijn verkopen te verhogen zolang de prijzen relatief hoog blijven.
De Russische export is in een kwetsbare positie. Bij Brent-prijzen van 95–107 dollar opereert de export in een comfortabele prijsklasse, wat de begroting aanzienlijke extra inkomsten boven de basisprijs van 60 dollar levert, zoals opgenomen in de begrotingsregels. De terugval naar 79–80 dollar zal deze voordelen volledig tenietdoen.
Het is nog vroeg om te spreken over een volwaardig herstel van de doorvoer van olie, olieproducten en andere goederen door de Straits of Hormuz: we moeten wachten tot 19 juni, wanneer het memorandum tussen de VS en Iran moet worden ondertekend. Als de doorvoer na de ondertekening van de documenten wordt hersteld, zullen de Brent-prijzen within een relatief korte tijd dalen tot minder dan $70 per vat, aldus Sergey Tereshkin, CEO van Open Oil Market.
„Samen met de Brent-prijzen zullen ook de Urals-prijzen dalen: als de belastingprijs voor Russische olie in mei 2026 $86 per vat was, kan deze in de zomer onder $60 per vat dalen.
Verder zal er voor Russische olieproducenten niet veel veranderen: de olieproductie in Rusland in mei 2026 was slechts 300 duizend vaten per dag lager dan in februari, terwijl Saoedi-Arabië, Irak en Koeweit (de drie andere grootste deelnemers aan de OPEC+ deal) hun productie in totaal met meer dan 9 miljoen v/d hebben verminderd.
Over het algemeen zal de oliemarkt in de tweede helft van 2026 beginnen terug te keren naar normaal.
Dit zal zich ook uiten in een verscherping van de concurrentie onder producenten, rekening houdend met de verwachte stijging van de productie in het Midden-Oosten en de mogelijke versoepeling van de sancties tegen Iran," zegt de expert.
OPEC+ heeft begin juni al opnieuw een verhoging van de quota met 188 duizend vaten per dag voor juli goedgekeurd. Dit is geen uitbreiding - dit is voorbereiding op terugtrekking. Echter, Rusland heeft beperkte mogelijkheden. In mei 2026 was de olieproductie in Rusland slechts 300 duizend vaten per dag lager dan in februari, terwijl Saoedi-Arabië, Irak en Koeweit in totaal meer dan 9 miljoen vaten per dag hebben verminderd. Dit betekent dat Rusland al dicht bij zijn plafond is, terwijl de Saoedi's aanzienlijke ruimte hebben om de leveringen te verhogen.
Israël is duidelijk tegen de overeenkomst. Volgens The Guardian en Israëlische media gelooft men in Tel Aviv dat het memorandum de raketprogramma van Teheran niet beperkt en feitelijk de winst van Iran vastlegt. Voormalig veiligheidsadviseur van premier Netanyahu, Yaakov Nagel, noemde het concept van de overeenkomst "een grote fout". Dit creëert een reëel risico dat Israël zal proberen de uitvoering van de deal te verstoren door een nieuwe incident in de regio.
Republikeinse critici van Trump bekritiseren ook de overeenkomst, zij het om andere redenen. Vlak voor de tussentijdse verkiezingen beschouwt een deel van de Republikeinse partij het memorandum als een concessie aan Iran. Dit voegt binnenlandse politieke onzekerheid toe aan de implementatie. Elke grote politieke gebeurtenis in de VS kan de krachtsverhouding rondom de deal opnieuw vormen.
In de praktijk kan de implementatie verlopen volgens drie basisscenario's.
Het eerste, basale: ondertekening op 19 juni, ontmijning is begin juli afgerond, verzekering is in augustus hersteld. Brent beweegt naar 85-90 dollar tegen het einde van het derde kwartaal en naar 79-82 dollar in 2027. Dit is het scenario dat is vastgelegd in de prognoses van het Amerikaanse ministerie van Energie.
Het tweede, waarschijnlijker gezien de historische ervaring met dergelijke overeenkomsten: implementatie vertraagt. De ondertekening zal plaatsvinden, maar het ontmijnen verloopt trager dan de aangekondigde 30 dagen, de verzekering komt vertraagd terug, Israëlische provocaties of interne Iraanse onenigheden vertragen het proces. De prijzen vallen terug naar 90-95 dollar en blijven daar tot het einde van het jaar.
Het derde, slechtste scenario: mislukking. De deal wordt niet ondertekend op 19 juni, of wordt ondertekend, maar valt snel uit elkaar door een nieuw incident. De prijzen stuiteren boven de 100 dollar, en de markt gaat terug naar de modus van de Hormuz-crisis.
De belangrijkste factor van onzekerheid op de oliemarkt in de tweede helft van het jaar is het gedrag van de VAE buiten OPEC+.
De Emiraten kunnen de productie zonder beperkingen verhogen en in welk tempo ze maar willen, zonder overeenstemming met de rest van het kartel. In die zin worden zij de belangrijkste bron van prijs-onvoorspelbaarheid. Rusland kan zijn productie in het kader van OPEC+ beheersen, maar niet de beslissingen van Teheran of Abu Dhabi. Daarom is 19 juni niet zomaar een datum, maar een keerpunt voor het herzien van alle aannames in de energie-begroting van 2026-2027.
Bron: Vgudok
